گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس موضوع: تحلیلی بر اعتبارات جبران خدمت کارکنان و رفاه اجتماعی در لایحه بودجه سال 1399

خلاصه مدیریتی

ـ رویكرد بودجه سال 1399 همچنان متمركز بر هزینه‌های جاری است. در لایحه بودجه سال 1399 كل كشور اعتبارات هزینه‌ای (جاری) با 2/4 درصد رشد نسبت به سال 1398 از رقم 523.3 هزار میلیارد ریال به 672.3 هزار میلیارد ریال رسیده است و بخش عمده مصارف عمومی (8/75 درصد) را به‌خود اختصاص می‌دهد.

ـ اعتبار فصل جبران خدمت با 2/16 درصد رشد از 975 هزار میلیارد ریال سال 1398 به 134.1 هزار میلیارد ریال در سال 1399 افزایش یافته است، اما این بدان معنا نیست كه صرفاً این میزان اعتبار صرف جبران خدمت كاركنان خواهد شد، زیرا كه ساختار بودجه در ایران به‌نحوی است كه از محل اعتبارات سایر فصول نظیر سایر هزینه‌ها (بخش عمدهای از اعتبار این فصل)، استفاده از کالاها و خدمات و رفاه اجتماعی نیز برای هزینه‌های پرسنلی استفاده می‌شود.

ـ سهم اعتبار مربوط به كمك دولت بابت پرداخت حقوق به بازنشستگان تحت پوشش صندوق بازنشستگی كشوری در لایحه بودجه سال 1399 از 318 هزار میلیارد ریال در سال 1398 به 455 هزار میلیارد ریال افزایش داشته است كه رشدی 43 درصدی را نشان می‌دهد. اعتبار حقوق بازنشستگان لشكری (سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح) در لایحه بودجه سال 1399 كل كشور نیز 64 درصد رشد را نسبت به سال 1398 نشان می‌دهد و از 141 هزار میلیارد ریال به 232 هزار میلیارد ریال افزایش یافته است كه بیانگر آن است كه هرساله سهم بیشتری از اعتبارات رفاه اجتماعی صرف پرداخت حقوق بازنشستگان و مستمریبگیران كشوری و لشكری میگردد. در همین حال 40 هزار میلیارد ریال برای متناسب‌سازی حقوق بازنشستگان كشوری و لشكری و همچنین 40 هزار میلیارد ریال نیز به عنوان كمك دولت به صندوق فولاد در نظر گرفته شده است. براین اساس حدود 21 درصد از اعتبارات هزینه‌ای در قالب كمك دولت به صندوق‌های بازنشستگی هزینه می‌شود.

ـ در لایحه بودجه سال 1399 اعتبارات هزینه‌ای بنیاد شهید مبلغ 184 هزار میلیارد ریال برآورد شده است كه نسبت به قانون سال 1398 (139 هزار میلیارد ریال) از رشدی معادل 4/32 درصد برخوردار بوده است. سهم مربوط به پرداخت حقوق جانبازان حالت اشتغال و والدین شهدا در سال 1399 معادل 142 هزار میلیارد ریال برآورد شده است كه نسبت به سال 1397 ( 100 هزار میلیارد ریال) رشدی 42 درصدی را نشان می‌دهد.

ـ اگرچه به‌دلیل ساختار بودجه سنواتی در ایران نمی‌توان تخمین دقیقی از اعتبارات مربوط به هزینه‌های پرسنلی داشت، اما با در نظر گرفتن برخی مفروضات میتوان گفت در سال 1399 در مجموع 4/79 درصد از اعتبارات هزینه‌ای (622.059.3 ) مربوط به حقوق و دستمزد كاركنان دولت، حقوق و مستمری بازنشستگان كشوری، لشكری و فولاد و حقوق جانبازان حالت اشتغال و والدین شهداست. از این میزان 691.007.2 میلیارد ریال (7/54 درصد اعتبارات هزینه‌ای) صرف هزینه‌های پرسنلی شاغلین دستگاه‌های اجرایی خواهد شد، اعتباری معادل 594.767 هزار میلیارد ریال (9/20 درصد اعتبارات هزینه‌ای) برای پرداخت حقوق بازنشستگان دستگاه‌های اجرایی و 142 هزار میلیارد ریال (8/3 درصد اعتبارات هزینه‌ای) صرف پرداخت حقوق و مستمری جانبازان حالت اشتغال و والدین شهدا خواهد شد.

اعتبارات مربوط به جبران خدمت كاركنان شركت‌های دولتی، بانك‌ها و مؤسسات انتفاعی وابسته به دولت نیز باید به این ارقام افزوده شود كه اطلاعاتی از این ارقام در دست نیست.

ـ در لایحه بودجه سال 1399 كل كشور شفافیت اعتبارات مربوط به جبران خدمت دستگاه‌های اجرایی كشور كاهش یافته است، زیرا جدول 7-1 كه اعتبارات دستگاههای اجرایی را به تفكیك فصول هفتگانه هزینه‌ای (ازجمله اعتبار جبران خدمت كاركنان) مشخص میكرد از جداول بودجه در لایحه سال 1399 حذف شده است.

ـ در این گزارش مهمترین موضوعاتی كه در رابطه با تبصره‌های لایحه بودجه 1399 ارزیابی شده‌اند؛ مشتمل‌بر مباحثی همچون ممنوعیت عضویت مقامات و مدیران در هیئ‌تمدیره و مدیرعاملی شركت‌های دولتی و نهادهای عمومی غیردولتی (جزء «2» بند «هـ» تبصره 2)، سقف معافیت مالیاتی (موضوع تبصره 6)، افزایش حقوق و پاداش پایان‌خدمت (موضوع بند «الف» تبصره 12)، متناسب‌سازی حقوق بازنشستگان (بند «ب» تبصره 12)، بودجه‌ریزی مبتنی‌بر عملكرد (تبصره 20 ) و ساماندهی نیروی انسانی و ایجاد انضباط مالی (تبصره 21) میباشد.

ـ در گزارش حاضر با هدف كاهش هزینه‌های جاری دولت احكامی برای الحاق به تبصره «12» پیشنهاد شده است.

جمع‌بندی

نظر به مباحث پیش‌گفته پیرامون لایحه بودجه سال 1399 كل كشور، نكات مهم سند مذكور به‌شرح زیر جمع‌بندی می‌شود:

ـ در لایحه سال 1399 نسبت به سنوات گذشته، ساختار بودجه درخصوص اعتبارات جبران خدمت كاركنان غیرشفاف‌تر شده به نحوی كه جدول مربوط به اعتبارات دستگاههای اجرایی براساس فصول هفتگانه ازجمله میزان اعتبار جبران خدمت كاركنان دستگاههای اجرایی از لایحه بودجه حذف شده است.

ـ سهم اعتبارات مربوط به هزینه‌های پرسنلی و حقوق بازنشستگان دو صندوق كشوری و لشكری و مستمری‌بگیران بنیاد شهید از 70 درصد سال 1398 به 4/79 درصد در سال 1399 افزایش یافته است و در عین حال اعتبارات این حوزه با رشدی 18 درصدی مواجه شده است كه نشان از افزایش هزینه‌های اداره نظام اداری و در عین حال وابستگی روزافزون صندوق‌های بازنشستگی به منابع عمومی كشور دارد.

ـ روند رشد هزینه‌های پرسنلی و كمك دولت بابت حقوق بازنشستگان از اعتبارات هزینه‌ای طی سال‌های اخیر نشان از آن دارد كه دولت در برنامه‌های مربوط به اصلاحات اداری و متناسب‌سازی اندازه دستگاه‌های اجرایی و ازسوی دیگر اصلاح مدیریت مالی صندوق‌های بازنشستگی و كاهش وابستگی آنان به منابع مالی عمومی توفیقی نداشته است.

دانلود متن کامل گزارش

مطالب مرتبط:

- گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس: نکات مهم و محورهای تصمیم‌گیری در خصوص لایحه بودجه سال 1399

- گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس: بررسی بخش آموزش و پرورش در لایحه بودجه سال 1399 کل کشور