اظهارنظر كارشناسی مرکز پژوهش‌های مجلس درباره: طرح استفساریه تبصره (10) ماده (17) قانون تعیین تكلیف استخدامی معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش

مقدمه

طرح استفساریه تبصره «10» ماده (17) قانون تعیین تكلیف استخدامی معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش به شماره ثبت 695 مورخ 24/9/1398 در مجلس شورای اسلامی اعلام وصول شد. براساس طرح مذكور سازوكار دریافت حق‌الزحمه مشمولان تبصره «10» ماده (17) قانون تعیین تكلیف استخدامی معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوب 3/6/1395 محل سؤال قرار گرفته است. متن استفساریه به شرح ذیل است:

متن طرح:

آیا همه كسانی كه به‌عنوان مربیان پیش‌دبستانی، نیروهای خرید خدمات آموزشی و حق‌التدریسان غیرمستمر با آموزش و پرورش همكاری داشته‌اند و حق‌الزحمه (حقوق) خود را از محل سرانه مدارس و یا سازوكار انجمن اولیا و مربیان دریافت كرده‌اند مشمول تبصره «10» ماده (17) قانون تعیین تكلیف استخدامی معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوب 3/6/1395 و صدر ماده الحاقی مصوب 13/6/1397 می‌شوند یا خیر؟

پاسخ: بلی، تمام كسانی كه به‌عنوان مربیان پیش‌دبستانی، نیروهای خرید خدمات آموزشی و حق‌التدریسان غیرمستمر با آموزش و پرورش همكاری داشته‌اند و حق‌الزحمه (حقوق) خود را از محل سرانه مدارس و یا سازوكار انجمن اولیا و مربیان دریافت نموده‌اند مشمول تبصره «10» ماده (17) قانون تعیین تكلیف استخدامی معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوب 3/6/1395 و صدر ماده الحاقی مصوب 13/6/1397 می‌شوند.

ارزیابی پیشینه طرح

ـ با تصویب قانون اصلاح تبصره «10» ماده (17) قانون تعیین تكلیف استخدامی معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوب 3/6/1395 وزارت آموزش و پرورش مكلف شد تا مربیان پیش‌دبستانی و نیروهای خرید خدمات آموزشی را كه از طریق شرکت‌های عمومی یا خصوصی در آموزش و پرورش به‌كار گرفته شده‌اند، حق‌التدریسان غیرمستمر قبل از سال 1391 و نیروهای آموزش‌دهنده تجمیعی نهضت سوادآموزی قبل از 1392 را بدون آنكه الزامی برای استخدام آنها پیش‌بینی كند، به‌كار گیرد.

ـ حدود دو سال بعد وزارت آموزش و پرورش به موجب قانون الحاق یك ماده به قانون تعیین تكلیف استخدامی معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوب 21/6/1397 مكلف شد مشمولان قانون اصلاح تبصره «10» ماده (17) قانون تعیین تكلیف استخدامی معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوب 3/6/1395 را استخدام كند و مطابق بند «3» قانون مصوب 1397 در خصوص اجرای تكلیف مذكور، آیین‌نامه‌ای اجرایی را پیش‌بینی كرد كه باید به تصویب هیئت وزیران برسد.

ـ هیئت وزیران در جلسه مورخ 17/6/1398 به استناد بند «3» قانون الحاق یك ماده به قانون تعیین تكلیف استخدامی معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی مصوب 21/6/1397 ،آیین‌نامه اجرایی این قانون را به تصویب رساند. در بندهای «5»، «6» ،«7» و «8» ماده (1) این آیین‌نامه در تعریف گروه‌های چهارگانه مربیان پیش‌دبستانی، حق‌التدریسان غیرمستمر، آموزشیار نهضت سوادآموزی و آموزش‌دهنده مستمر نهضت سوادآموزی عبارت «حق‌الزحمه خود را از محل اعتبارات دولتی دریافت نموده» قید شده است.

براساس مقدمه توجیهی طرح پیشنهادی نمایندگان، قید «دریافت حق‌الزحمه از محل اعتبارات دولتی» مذكور در مصوبه هیئت وزیران سبب شده است كه بیش از 90 درصد از مشمولان قانون مذكور حذف شوند.

پیش از پرداختن به متن طرح استفساریه، به بررسی اصل موضوع استخدام مشمولان قانون مصوب 1395 و قانون مصوب 1397 پرداخته می‌شود تا بتوان تصویر بهتری از پیامدهای اجرای این طرح ارائه داد:

- مغایرت با اصل یكصدوبیست‌وششم قانون اساسی درخصوص مسئولیت مستقیم رئیس‌جمهور در امور اداری و استخدامی،

- مغایرت با بند «2-3» سیاست‌های كلی ایجاد تحول در نظام آموزش و پرورش درخصوص بسترسازی برای جذب معلمان كارآمد، دارای شایستگی‌های الزام آموزشی، تربیتی و اخلاقی،

- مغایرت با بند «ب» ماده (63) قانون برنامه ششم توسعه درخصوص تأمین نیروی انسانی مورد نیاز وزارت آموزش و پرورش از طریق دانشگاه فرهنگیان و شهید رجایی،

- مغایرت با ماده (9) قانون تعیین تكلیف استخدامی معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوب 1388 درخصوص تأمین نیروی انسانی مورد نیاز وزارت آموزش و پرورش از طریق مراكز و دانشگاه‌های تربیت معلم، دانشگاه شهید رجایی و مجتمع آموزش عالی پیامبر اعظم،

- مغایرت با راهكارهای (11-1)، (11-2)، (11-3) و (11-4) سند تحول بنیادین آموزش و پرورش درخصوص استقرار نظام ملی تربیت معلم و راه‌اندازی دانشگاه ویژه فرهنگیان، ارتقای نظام تربیت حرفه‌ای معلمان در آموزش و پرورش، جذب و نگهداشت استعدادهای برتر به رشته‌های تربیت معلم و ایجاد نظام ارزیابی صلاحیت معلمان.

- مغایرت با مواد (40) و (46) قانون مدیریت خدمات كشور درخصوص شرایط عمومی استخدام در دستگاه‌های اجرایی و تعیین صلاحیت‌های استخدامی.

- ادامه روند تقاضای استخدام ناصحیح در وزارت آموزش و پرورش: تصویب دو قانون مذكور سبب خواهد شد پرونده «تعیین تكلیف استخدامی نیروهای حق‌التدریس، آموزشیاران نهضت، مربیان پیش‌دبستانی و...» همچنان باز باقی بماند، به این معنا كه متقاضیان استخدام در سال‌های آتی نیز همچنان با ارجاع به قوانین ده‌گانه موجود در این زمینه، خواهان استخدام در وزارت آموزش و پرورش بوده و احساس تبعیض خواهند كرد. از طرف دیگر، راه ورود دانش‌آموختگان آموزش عالی و داوطلبان آزمون سراسری به وزارت آموزش و پرورش مسدود خواهد شد و این امر نارضایتی اجتماعی گستردهای را در سطح جامعه در پی خواهد داشت.

به‌رغم همه مغایرت‌های فوق در ادامه به بررسی متن پیشنهادی استفساریه پرداخته می‌شود:

ارزیابی طرح

شهریور 1398 مصوبه مذكور هیئت وزیران در اجرای قانون تعیین تكلیف استخدامی معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوب شهریور 1397 ابلاغ شده است. قانون مصوب سال 1397 وزارت آموزش و پرورش را مكلف به استخدام مشمولان قانون مصوب سال 1395 كرده است. بنابراین مصوبه هیئت وزیران با واسطه به تعریف مشمولان قانون مصوب سال 1395 پرداخته و سازوكارهای اجرایی استخدام آنها را مشخص كرده است. از جمله مهمترین این شرایط و ضوابط در آیین‌نامه اجرایی مقید كردن استخدام مشمولان به دریافت حق‌الزحمه از محل اعتبارات دولتی است.

برای بررسی این موضوع، ابتدا باید مشمولان را از نظر قانون مصوب احصا كرد تا بتوان به این پرسش پاسخ داد كه اساساً مشمولان مذكور از چه سازوكاری حق‌الزحمه خود را دریافت كرده‌اند. مشمولان قانون مصوب 1395 عبارتند از:

1. حق‌التدریسان غیرمستمر: این گروه به‌صورت مستقیم با وزارت آموزش و پرورش همكاری داشته‌اند و تمامی حقوق و مزایای خود را از محل اعتبارات دولتی دریافت كرده‌اند.

2. نیروهای آموزش‌دهنده تجمیعی نهضت سوادآموزی: نیروهای آموزش‌دهنده نهضت سوادآموزی نیز از طریق شرکت‌های عمومی یا خصوصی طرف قرارداد با وزارت آموزش و پرورش حق‌الزحمه خود را دریافت كرده‌اند و آموزشیاران نهضت سوادآموزی نیز از محل اعتبارات دولتی حق‌الزحمه خود را دریافت كرده‌اند.

3. نیروهای خرید خدمات آموزشی: نیروهای خرید خدمات آموزشی بنابر تصریح صدر تبصره «10» قانون مصوب سال 1395 از طریق شرکت‌های عمومی و خصوصی در آموزش و پرورش به‌كار گرفته شده‌اند و به‌صورت منطقی حق‌الزحمه خود را نه از وزارت آموزش و پرورش (اعتبارات دولتی) بلكه از شرکت‌های عمومی یا خصوصی طرف قرارداد با وزارت آموزش و پرورش دریافت كرده‌اند.

بنابراین درخصوص سازوكار دریافت حق‌الزحمه مالی گروه‌های حق‌التدریسان غیرمستمر، نیروهای خرید خدمات آموزشی، آموزشیاران نهضت سوادآموزی و آموزش‌دهنده‌های نهضت سوادآموزی هیچ‌گونه ابهامی وجود ندارد و استفساریه دراین‌باره موضوعیت ندارد.

4. مربیان پیش‌دبستانی: درخصوص گروه مربیان پیش‌دبستانی باید گفت ازآنجایی‌كه این گروه در قانون مصوب 1395 و 1397 اطلاق عام داشته و از مسیرهای مختلفی همچون اعتبارات دولتی، سازوكار انجمن اولیا و مربیان و یا از طریق شرکت‌های طرف قرارداد با وزارت آموزش و پرورش حق‌الزحمه خود را دریافت كرده‌اند، و قانون مصوب سال 1395 به‌صراحت به این موضوع اشاره‌ای نداشته است بنابراین در این خصوص ابهام وجود دارد و طرح استفساریه دراین‌باره ضرورت دارد.

جمع‌بندی و پیشنهاد

قید «دریافت حق‌الزحمه از محل اعتبارات دولتی» مذكور در متن مصوبه هیئت وزیران مورخ 17/6/1398 مغایر قانون تعیین تكلیف استخدامی ... مصوب سال 1395 است و نقض آن به‌شمار می‌رود. ازاین‌رو كلیات طرح مورد بحث تأیید می‌شود و پیشنهاد می‌شود با توجه به وجود ابهام تنها درخصوص گروه مربیان پیش‌دبستانی، متن طرح مذكور به شكل ذیل اصلاح شود:

آیا تمام كسانی كه به‌عنوان مربیان پیش‌دبستانی براساس اسناد مثبته با آموزش و پرورش همكاری داشته‌اند و حق‌الزحمه (حقوق) خود را از محل اعتبارات دولتی، سازوكار انجمن اولیا و مربیان و یا از طریق شرکت‌های طرف قرارداد با وزارت آموزش و پرورش دریافت كرده‌اند با رعایت شرایط مندرج در تبصره «10» ماده (17) قانون تعیین تكلیف استخدامی حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوب 3/6/1395 مشمول تبصره مذكور و صدر ماده الحاقی مصوب 13/6/1397 می‌شوند یا خیر؟

پاسخ: بلی، تمام كسانی كه به‌عنوان مربیان پیش‌دبستانی براساس اسناد مثبته با آموزش و پرورش همكاری داشته‌اند و حق‌الزحمه (حقوق) خود را از محل اعتبارات دولتی، سازوكار انجمن اولیا و مربیان و یا از طریق شرکت‌های طرف قرارداد با وزارت آموزش و پرورش دریافت كرده‌اند با رعایت شرایط مندرج در تبصره «10» ماده (17) قانون تعیین تكلیف استخدامی حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوب 3/6/1395 مشمول تبصره مذكور و صدر ماده الحاقی مصوب 13/6/1397 می‌شوند.

مقررات مرتبط:

- طرح استفساریه قانون استخدام معلمان حق‌التدریس و آموزشیاران نهضت سوادآموزی (در حال بررسی در مجلس شورای اسلامی)